Wandeling Jufferswaard-Noordberg

jul 09, 2013 No Comments by

Duur: Circa vijfenveertig minuten
Categorie: Uiterwaard en bosgebied. Vrij gemakkelijke wandeling, langs de Neder-Rijn.
Bij hoge waterstand is deze route niet begaanbaar.
Grootgrazers: Koeien en paarden
Horeca: Tijdens de route niet. Dichtstbijzijnde gelegenheden in de winkelstraten van de dorpen
Renkum en Heelsum.
Hond: Mag aangelijnd mee
Bereikbaarheid: Vanuit richting Wageningen over N225 naar Renkum. Voorbij papierfabriek Van Gelder bij stoplichten rechtsaf. Vijftig meter richting fabriek (Veerdam) en links de weg volgen richting Neder-Rijn. U komt op een parkeer/picknickplaats, waar u uw auto kunt parkeren.
Vanuit richting Arnhem over N225 naar Renkum. Bij stoplichten vlak voor papierfabriek Norske Skog linksaf. Vijftig meter richting fabriek (Veerdam) en links de weg volgen naar de Neder-Rijn. Op de parkeer/picknickplaats kunt u uw auto parkeren.

Gebiedsinformatie: De Jufferswaard is een uiterwaardgebied van circa 25 hectare, dat beheerd wordt door Staatsbosbeheer. De sporen van vroegere steefabricage zijn nog duidelijk zichtbaar. Kleiputten zijn veranderd in natuurwelige plassen. De ruïne van de steenfabriek is overwoekerd. Hier en daar komen vanuit de aarde ineens de rails bovengronds. De Neder-Rijn kabbelt langs kleine strandjes, waar bij warm weer de locale bevolking graag vertoeft. De Heelsumse beek stroomt door dit gebied en mond uit in de rivier. Een deel van de uiterwaard is moerasachtig te noemen. Tijdens zwoele zomeravonden klinken kikker- en krekelconcerten. Weide- en watervogels strijken graag in dit gebied neer. Naast witte zwanen, worden ook wel zwarte zwanen gesignaleerd in de plassen, waar langs de oevers onder andere zwanenbloemen prijken. Ook lepelaars brengen het gebied met regelmaat een bezoek. In de zomermaanden bloeit er veel roze balsemien. De uiterwaard is rijk aan plantensoorten. In de winter loopt het gebied onder water, wat bij strenge winters een geliefde schaatsvlakte oplevert. Kortom, er is voor de oplettende wandelaar veel te zien in de Jufferswaard. Aangrenzend aan de uiterwaard ligt de Noordberg; een restant van smeltwaterafzettingen uit de ijstijden. De Noordberg, eveneens onder beheer van Staatsbosbeheer, spreekt vanwege zijn geschiedenis tot de verbeelding. Omdat er in het verleden een galg stond en er een gerichtsplaats was, zou het er spoken. Tijdens deze wandeling nemen we een kijkje in het bosgebied de Noordberg, waar een uitzichtplaats gecreëerd is, die een schitterende blik over de rivier geeft. Een gevarieerde wandeling in een gebied waar natuur en historie met elkaar verweven zijn.

Kinderarbeid
De stenenfabricage in de Jufferswaard begon in 1875 gebouwd, toen Firma de Wolff & Co er een steenfabriek bouwde. In 1928 werd op dezelfde plaats de vlamovensteenfabriek Renkum opgericht. Een veldoven is een oven die geheel wordt gevuld en daarna opgestookt wordt tot baktemperatuur. Begin 1900 ging men over op vlamovens. De klei om de bakstenen van te maken werd uit de uiterwaarden van de Rijn gehaald. De arbeidsomstandigheden waren zwaar. Naast volwassenen werkten ook jonge kinderen bij de steenfabriek. Met hun kleine voetjes konden ze goed tussen de rijen stenen heenlopen, om deze tijdens het droogproces te keren. Als de ouders weigerden hun kinderen mee te laten werken, dreigde er ontslag. Het ‘steenovenvolk’ zoals deze arbeiders genoemd werden, verdiende niet veel. De arbeidswet van 1889 kon de kinderarbeid niet verhinderen. Pas in 1919, toen de Arbeidswet het verbod op de kinderarbeid handhaafde en de arbeid van jonge personen en vrouwen beperkingen oplegde, kwam er verbetering in deze situatie. In 1944 werd de steenfabriek tijdens de slag om Arnhem zo zwaar beschadigd dat het nooit meer opgebouwd is. Een deel van een muur, een huisje, restanten van de oude veldoven, de vlamoven en de schoorsteen zijn nog zichtbaar. Er zijn ook nog stukken smalspoorrails te zien waar de treinen op reden die de kolen voor de oven aanvoerden. De ruïne van de steenfabriek is goed zichtbaar, maar vanwege de vele gaten in het terrein en losse stenen, niet erg veilig.

Beekkoppeling
Sinds Staatsbosbeheer de Jufferswaard onder haar beheer heeft, heeft het gebied veranderingen ondergaan. Het aantal broedvogels is aanzienlijk toegenomen en er komen telkens nieuwe soorten bij. Het succes is voor een groot deel te danken aan de koppeling van de plas in het gebied met de Heelsumse Beek. Deze koppeling maakt het gebied natter en gaat vervuiling tegen. Het water uit de beek stroomt sinds 2005 in het lage deel van de waard. Hiervoor is een duiker aangelegd in de dijk die beide watergangen scheidt. De ingreep was de snelste en goedkoopste manier om te voorkomen dat de waterplas in de Jufferswaard verder zou opdrogen. Het natuurgebied krijgt maximaal vierhonderd kubieke meter water per etmaal aangevoerd uit de Heelsumse Beek. Ook de vervuiling in het gebied is na de komst van de duiker verlaagd. Tijdens de wandeling zult u ook een vistrap in deze beek tegenkomen.

• Start wandeling

Bij de parkeerplaats ziet u een hek, dat toegang geeft tot de Jufferswaard. Het pad, dat eigenlijk de zomerdijk is, leidt u langs de Neder-Rijn. Gelijk aan uw linkerhand ziet u een vrij ruig gebied, waar in de zomer veel paarse kattenstaart bloeit. Net voor de ruïne van de steenfabriek volgt u dit pad, door rechts aan te houden. Links van u ziet u een paar imposante lindebomen. Koeien en paarden zoeken graag beschutting onder de grote kruinen.

• Ruïne

U ziet nu de ruïne van de steenfabriek. Bij het terrein zijn bordjes geplaatst met ‘gevaarlijk terrein’. De reden hiervoor heeft u kunnen lezen bij de gebiedsinformatie. Op het terrein van de ruïne ziet u onder andere zwarte vlier, meidoorn en hondsroos. De donkere bessen van de vlier werden veel geplukt om vlierbessenjam en vlierbessenlikeur van te maken. In de lagere vegetatie ziet u witte dovenetel, bramenstruiken, en smeerwortel. Ook de inlandse berenklauw groeit hier en op andere plaatsen in deze uiterwaard. Met een hoogte van ongeveer twee meter en de brede witte schermbloemen, zijn ze niet over het hoof te zien. Deze planten mogen niet aangeraakt worden en zeker niet meegenomen worden om thuis in een vaas te zetten. Het sap bevat een bijtende stof dat bij stralen van de zon reageert als een zuur. U blijft dit pad langs de rivier volgen. De kleine strandjes lokken op warme zomerdagen veel dorpelingen. Aan de waterkant groeien bomen als meidoorn, es en schietwilg. Sommige bomen staan in het water. Bij lage waterstand is het wortelstelsel goed te zien en geeft een beetje het beeld van een mangrove. Aan de overkant van de rivier heeft u zicht op de steenfabriek van Heteren.

• Heelsumse Beek

Links langs dit pad ziet u de plassen die zijn ontstaan uit kleiputten. Het waterrijke gebied trekt veel waterwild. Bij de hoogwatermeetpaal 896 aangekomen, ziet u voor u de monding van de Heelsumse Beek in de rivier. Hoewel de vistrap in de monding niet geheel intact meer is doordat kinderen de stenen verleggen, kunt u toch nog de restanten ervan zien. Vistrappen dragen bij aan het herstel van vispopulaties in de rivieren, vooral bovenstrooms. De vissen, onder andere stekelbaars, bermpje en voorn, trekken over de vistrappen om verderop in de beek te paaien. Een van de andere vissoorten die dit doet is de zalm. Vroeger was de zalm in onze rivieren te vinden, ook in de Rijn. In de jaren vijftig werden zalmen nog maar sporadisch in de Nederlandse wateren gevangen. In 1957 werden de laatste exemplaren uit Maas en Rijn gemeld. Deze zogenaamde ‘Rijnzalm’ paaide in de winter in de bovenloop van de Rijn, benedenstrooms de waterval bij Schaffhausen. Jonge zalmen blijven 1 à 2 jaar op hun geboorteplek en trekken in het voorjaar naar zee. Zalmen keren, na een kort of langer verblijf in zee, terug naar hun geboorterivier, die ze terug vinden door middel van reuk. Pogingen om de zalm in de rivieren terug te brengen, zijn niet geslaagd. Maar wellicht wordt de rivier ooit weer eens zo schoon, dat de zalm volop terugkeert.

• Brug
Als u de monding heeft bekeken, wandelt u linksaf het pad verder de Jufferwaard in. U komt nu bij het informatiebord. Interessant om te lezen en het geeft een goed overzicht van wat de uiterwaard te bieden heeft aan natuurschoon. Aan de rechterkant ziet u de houten brug. Neem eens de tijd om het leven in of net boven dit heldere water te bekijken. Vaak zijn hier waterjuffers te zien.

• Noordberg

U wandelt de brug over en komt aan bij het hek dat toegang tot de Noordberg geeft. Links ziet u dat het bosgebied is afgezet. Dit deel van de Noordberg is bestemd voor de paarden en koeien, die in het gebied lopen. Hier vinden ze volop schaduw, rust en beschutting. Wanneer u het hek doorgaat, staat u aan de voet van de Noordberg, op een vrij breed zandpad. Een paar meter verder, ziet u aan uw rechterhand een pad waar u inwandelt. Aan uw rechterkant kijkt u uit over de Jufferswaard en recht voor u ligt de Neder-Rijn. Het pad buigt af naar links en loopt hier wat stijl omhoog. Aan het eind van dit bospad komt u bij een doorkijkplaats, waar u prachtig zicht heeft over de uiterwaarden en de rivier. Een mooie plek om even uit te rusten en te genieten van de voorbij glijdende schepen. Als u om u heen kijkt, zult u opmerken dat hier de natuur heel anders is, dan in de uiterwaard. De bosvogels kwetteren in de hoge eiken, beuken en andere boomsoorten.
Als u een blauw/grijs vogeltje met zijn kopje naar beneden een boomstam af ziet wandelen, dan is dat de boomklever. Het vogeltje is de enige Nederlandse vogelsoort die dit doet.

• Galg

Bij het verlaten van de doorkijkplaats, wandelt u het pad in dat voor u ligt wanneer u met uw rug naar de doorkijkplaats staat. Aan uw linkerhand ziet u een soort heuvel in het terrein. Dit heet het ‘Galgenveldje’. Tot in de Franse tijd zou hier de galg gestaan hebben. Zou, want ook de westelijke hoek van de Noordberg wordt wel aangewezen als de plek waar de galg stond. Dat er een galg stond is zeker, want op een kaart uit 1616 van Bernard Kempinck is de galg afgebeeld en uit een kwitantie in het archief van kasteel Doorwerth blijkt dat de galg in 1709 is vernieuwd en ene Jan van Mossel veertig gulden kreeg voor het oprechten van de galg. Dit gebied was lange tijd in bezit van de heerlijkheid Doorwerth. De rechtspraak lag bij de Heer van Doorwerth. Er was hier ook een zogeheten “gerichtsplaats”, dat lag aan de rand van het rechtsgebied. Naar oud Germaans gebruik gold, dat de terechtzittingen in de open lucht moesten worden gehouden. In de Veluwse richterambten was de gerichtsplaats veelal onder hoog geboomte, bij een grote steen of op het kerkhof binnen een met een lage stenen muur afgesloten ruimte. U wandelt het eerste pad linksaf en volgt het pad terug naar de voet van de Noordberg. U loopt de brug weer over en bij het informatiebord slaat u linksaf. Dit pad heeft u op de heenweg ook gelopen. U volgt het pad tot aan de beekmondig en gaat hier rechtsaf. Als u op een splitsing van paden komt, houdt u rechts aan.

• Omgevallen

De plas die aan uw rechterhand ligt, is vrij diep en bevat behoorlijk veel vis. De omgevallen boom die in het water ligt, is vaak een zonplaats voor eenden. Aan uw linkerhand ziet u een klein vennetje. De bomen en struiken eromheen, maken van dit kleine watertje een lieflijke plek. Volg het pad verder. Aan uw rechterhand ziet u enkele ruïnes van gebouwtjes en op het pad vindt u resten van spoorrails. Kijk ook eens of u de zogenaamde ‘duikers’ (watergangen) kunt ontdekken. Op de T- kruising gaat u linksaf. Ook vanaf hier hebt u mooi zicht op de ruïne van de steenfabriek. Aan het eind van het pad gaat u rechtsaf en bent u weer op het beginpunt van deze route aanbelandt. Heeft u van deze wandeling genoten, komt u dan nog eens terug. Ook voor dit gebied geld dat elke dag weer nieuwe beelden schept.

ER OP UUT

About the author

The author didnt add any Information to his profile yet
No Responses to “Wandeling Jufferswaard-Noordberg”

Leave a Reply